محیط زیست در کوهستان

کوهستان ها اکوسیستم های پر انرژی هستند که اغلب در محل برخورد پوسته های زمین( قاره ها) و بر اثر فشار از دو طرف شکل می گیرند . به همین دلیل زلزله،لغزش و جابجایی فیزیکی در این نواحی معمول و فراوان است. از این رو کوهستان با تمام صلابت و استحکام بسیار شکننده و آسیب پذیر است.

در اواخر دهه هشتاد میلادی،یکشنبه آخر سپتامبر توسط UIAA (فدراسیون جهانی کوهنوردی) به عنوان روز جهانی پاکسازی کوهستان نامگذاری شد. از اواخر دهه ی شصت خورشیدی توجه به مسایل محیط زیست کوهستان در ایران صورت جدی تری به خود گرفت و از سال 1367 فدراسیون کوهنوردی روز 4 مهر مصادف با 26 سپتامبر را به نام روز جهانی پاکسازی کوهستان نامگذاری نمود که این اقدام سرآغاز اجرای سلسله برنامه های پاکسازی کوهستان به صورت رسمی در ایران است.

تنوع زیستی کوهها

کوهها ممکن است از فاصله دور مجموعه ای از خاک و سنگ به نظر برسد اما در حقیقت این مکانها بیشترین تنوع زیستی را یک جا در خود گرد آورده اند و پناهگاه تعداد بیشماری از گونه های گیاهی و جانوری هستند. بسیاری از این گونه ها در اثر فعالیتهای انسان در سرزمین های پائین دست و کم ارتفاع طی سالهای گذشته محو شده اند و بسیاری دیگر در هیچ محیط دیگری به جز کوهستان وجود ندارند. کوهها را جزایر تنوع زیستی نامیده اند زیرا انزوا و عدم دسترسی نسبی به کوهها به حفظ و بقای گونه ها در این نواحی کمک می کند  

 با وجود تفاوت های نسبی در نواحی کوهستانی مختلف این اکوسیستم ها در دو چیز مشترک هستند: ارتفاع و تنوع  تغیرات سریع ارتفاع .شیب و جهت های جغرافیایی در فواصل کوتاه اثرات شدیدی در دما.باد.میزان رطوبت و ترکیبات خاک ایجاد می نماید. این تغیرات نا محسوس مجموعه ای از تنوع زیستس را ایجاد می کند که در هیچ مکان دیگری مگر در ارتفاعی خاص یا کوهی ویژه وجود ندارد. شرایط ویژه و منحصر به فرد کوهستان در عین حالی که گستره وسیعی از گونه ها را بوجود می آورد این اکوسیستم ها را شدیدا شکننده می نماید. تغیرات جزیی در دما .بارندگی یا ثبات خاک می تواند به از بین رفتن کل جامعه گیاهی و جانوری منجرگردد.ویژگی دیگر کوه ها که می تواند شکنندگی این محیط را تشدید نماید شیب است . وارد آمدن آسیب به پوشش و تنوع گیاهی کوه ها به ویژه در شیب های زیاد موجب افزایش آب جاری در سطح کوه ها  و جابجایی شدید خاک می شود.

اهمیت پاکیزگی کوه ها

در ایران به صورت قطعی می توان گفت که بیش از نیمی از آب های شیرین از کوه ها سرچشمه می گیرند،چرا که در اینجا نه تنها از دریاچه های بزرگ آب شیرین یا یخ پهنه ها خبری نیست،بلکه بارش باران در بیشتر دشت های کشور آن اندازه نیست که کشتزارها و باغ ها را سیراب کند، و یا مردم بتوانند مستقیما آب را برای نوشیدن و دیگر نیاز ها انبار کنند.

بخش قابل توجهی از جنگل ها در کوهستان ها وجود دارند (امروزه در ایران تقریبا فقط در کوه ها می توان جنگل ها را مشاهده کرد.)کوه ها با ذخیره کردن حرارت اشعه خورشید در روز و پس دادن آن در شب باعث تعدیل اختلاف درجه حرارت در روز و شب می شوند. برخلاف مناطق کویری که از اختلاف درجه حرارت بالایی در روز و شب برخوردارند .

منشا و ذخیره گاه مهمترین منابع پایه ،آب ،چوب،خاک،تنوع زیستی ،کوهستان ها هستند. به طور مثال کوه ها در برگیرنده عنصر حیاتی آب هستند ،محیط کوهستان سرچشمه ی آب های زلال و منشا تامین آب شیرین قابل نوشیدن و ذخیره گاه اصلی منابع آبی به صورت برف و یخچال های طبیعی هستند.

کوه ها منشا خدمات بی شماری برای انسان ها هستند . آن ها تامین کننده بسیاری از مواد معدنی ،گیاهان دارویی و ... هستند. بحران های شهری که کوهستان ها را تهدید می کنند عبارتند از : افزایش جمعیت ،ساخت و ساز بی رویه، راه سازی، کمبود آب سالم ،جنگل زدایی ،آلودگی هوا ،رها کردن زباله در کوهستان ها .